78. De tekija van Blagai

Het zal vast niemand verbazen, dat wij zwaar uitgewoond wakker werden. Maar wel met een stevige glimlach! Wat hadden we het gisteren geweldig in Mostar! Deze stad is bij ons met stip in de top drie van de mooiste / leukste steden binnengekomen. Misschien zelfs wel op één! Veel verder dan het bed opmaken, havermout eten, douchen en een praatje met de leuke eigenaar maken, zijn we dan ook niet gekomen. Deze van origine Hollandse trekvogels waren echt brak!

Aan het begin van de middag reden we naar de parkeerplaats van de tekija in Blagai. Hemelsbreed maar een paar kilometer van de camping. Hooguit twee. Wij gingen toch maar met de camper. Ik hou anders geen voeten meer over!

Wij schrokken aanvankelijk van de parkeerprijs, maar de getallen bleken in de Bosnische KM te zijn en wij dachten in euro’s. Dat scheelde meteen 50%. Er stonden maar liefst drie kereltjes bij een hokje om een parkeerplaats te managen voor hooguit 20 auto’s. Misschien een leuk baantje voor de Duitse Ernie. Toen ze doorhadden, dat we een rolstoel hadden, werd er door de aanvankelijk norse man meteen gebeld en even later mochten we nog een flink stuk doorrijden naar de parkeerplaats voor het complex. Dat is mooi en het scheelde meteen de nodige stalletjes.

Maar goed, wij kregen er evenwel nog zat te zien. Ook hier veel Bosnische koffiekannetjes met kleine kopjes, setjes bijzondere glazen op een koperen bord, wat shawls en natuurlijk de Herzegovijnse honing. Op de hele Balkan word je zo ongeveer doodgegooid met dit gele goud en hebben heel veel mensen wel een paar bijenkasten, maar de honing is veel duurder dan bij ons. Leve de logica.

Even later stonden we dan voor een klein gebouwtje vlak onder de hoge rotswand. “Jemig, is dit alles? Dit gebouw heeft hooguit 1 kamer?” Maar nee, het bleek alleen de souvenirwinkel maar te zijn. Via een romantische poort met dikke, donker houten deur en een paar trappetjes van natuursteen en onderweg nog een aantal bordjes met sierlijke Arabische tekens, waar je overigens niets van bakte, kregen we uitzicht op het derwisjenklooster. Het is een fraai, wit, hoog huis met donkere, houten kozijnen, veel ramen en zo’n typisch Turkse uitbouw. Helemaal beneden was een balkonnetje gemaakt boven de prachtige smaragdgroene rivier, die na kilometers ondergronds gestroomd te hebben, hier voor het eerst het daglicht ziet. In de reisgids staat dat het een magische plek is en dat het water uit een 200 meter hoge rotswand komt zetten. Wij dachten, dat het een soort spectaculaire waterval zou zijn. Niet dus, het stroomde gewoon onderaan een grot uit! Maar zeker als je aan de overkant van de rivier zou staan, is het inderdaad een prachtig plekje!

Een 17e eeuwse Osmaanse sultan was destijds ook erg onder de indruk van deze plek en liet toen deze tekija bouwen in Turkse barokstijl. Het is een van de weinige nog in oorspronkelijke staat gebleven derwisjenkloosters in Bosnië-Herzegovina. Zeker voor die tijd was de tekija bijzonder luxueus ingericht en had het zelfs al vloerverwarming en volgens mij bedoelen ze niet de stapels kleden die er overal op de grond liggen. Tegenwoordig doet dit gebouw dienst als museum, maar één keer per jaar komen de derwisj-monniken nog bij elkaar op deze plek.

De profeet Mohammed was weliswaar gekant tegen de christelijke traditie van kluizenaars en celibatair levende monniken, maar had tegelijkertijd ook veel bewondering voor hun ascetische manier van leven, waarin bidden, waken en vasten de hoofdrol speelden. Daarom kwam er binnen de Islam al snel een stroming, die de nadruk legde op de zoektocht, die je als individu moest ondernemen om Allah te vinden. Volgelingen daarvan wijdden zich aan deze taak en trokken zich terug uit het maatschappelijke leven. Deze stroming wordt het soefisme genoemd. Ze deelden een afkeer van het dagelijkse leven, met zijn onrecht, oorlogen, tegenstellingen tussen arm en rijk en starre godsdienstpraktijken. Soefi’s leidden een leven waarin ze via een aantal stadia van perfectionering, namelijk berouw, onthouding, zelfverloochening, armoede, geduld, vertrouwen in Allah en acceptatie van Allahs wil tot de ware kennis van Allah kwamen.

Soefi’s trokken alleen of in kleine groepen grond. Soms werkend en soms levend van aalmoezen. Het soefisme is een individuele vorm van godsdienstbeleving, maar in de middeleeuwen verzamelden kleine groepjes (zowel mannen als vrouwen) zich vaak rond geestelijke leiders, met wie ze als discipelen leefden en geloofsriten deelden. Vanaf de 12e eeuw ontstonden er formele geloofsgemeenschappen met vaste riten en leefregels. Een van dit soort gemeenschappen was de derwisj-orde. Derwisjen trachtten tot de ware kennis van Allah te komen via emoties en toestanden van extase. Om die op te wekken werden middelen als hypnose (door de geestelijk leider), muziek en ook drugs gebruikt. Há, dus niet alleen de zogenaamde Hollandse tulpenbollen komen uit Turkije. Tijdens de trances werd gedanst en vooral in de vorm van wervelende pirouettes. Hierbij werd ook geschreeuwd. Op die manier kwam men tot een ‘herinnering van het Ware.’

Hoewel zij dus blijkbaar van muziek, dans en emoties hielden, stond er nu op de borden dat je stil moest zijn. Ook moest je je schoenen uitdoen, een lang en groot schort omwikkelen als je kleding hooguit tot de knie kwam en de vrouwen moesten ook een hoofddoek om. Maar eerst nog maar even een trap naar beneden af om een kijkje op het balkon net boven de blauwgroene rivier te nemen. Ook kon je vanaf hier heel goed de groene grot zien, waar de rivier naar buiten stroomt en al snel met veel geraas de talrijke restaurantjes passeert. Wij vonden de verbodsborden bij het balkon vooral origineel. Verboden te zwemmen dan niet, maar verboden muntjes in het water te gooiden, verboden voor alcoholische versnaperingen en verboden te vrijen of innig te omhelzen zeker wel. Die hebben wij met verkeersles nooit gehad.

Daarna gingen we het kloostertje in en moest iedereen zich bedekken met schorten en shawls wat vooral bij de groepen tot grote hilariteit leidde. De muren waren wit, het hout was bijna zwart en overal lagen bonte kleden op de grond. Zelfs op de trappen naar boven. De eerste kamer was vast geen danskamer. Daar nam een meterslange, voornamelijk met rood beklede hoekbank twee wanden van de ruimte in beslag. In een andere wand waren kasten gemaakt, waarvan je alleen de donkere, houten, mooie voorkant zag. Wauw, die muur moet aardig dik zijn! Boven de bank bevonden zich tal van mooie ramen achter net zo veel nissen, van waaruit je een prachtig uitzicht over de rivier had. In enkele nissen stonden fraaie, houten boekenstandaards met boeken in het Arabisch. Het ziet er indrukwekkend uit, maar voor ons is er werkelijk geen touw aan vast te knopen. Ik zie zo’n kamer thuis trouwens helemaal zitten. Dan nog een paar van die prachtige Turkse soort glas-in-loodramen erbij! Ja, dat lijkt me wel wat. Verder was er een gebedskamer met een bidkleedje voor een grote koran, een kamer met een tombe in een huisjesvormige structuur (ofwel twee driehoeken naast elkaar) waar een groen, glanzend kleed overheen lag en waarin de resten van twee geestelijk leiders worden bewaard. Via smalle en zeer ongelijke gangetjes kon je in allerlei kamertjes kijken, waarvan sommige heel klein waren. Daar kon volgens mij slechts 1 persoon in slapen en/of bidden. Ook was er een soort badkamertje, met een nis waar enkele flessen stonden. Maar wat veel mooier was, was het plafond. Het was een wit gestucte koepel waaruit allemaal sterren gehakt waren. In deze openingen zat glas en daarachter vandaan kwam het licht in allerlei kleuren. Ik vond dit echt heel mooi. Schitterend! Nemen we ook mee voor de verbouwing voor ons huis. Alleen één dingetje; hoe kom ik in hemelsnaam aan een koepel in de kamer? Toch eens aan mijn broertje vragen.

Nog meer kasten, nog meer kleden, een soort schilderij met Arabische tekst, een oude boekenkast met stoffige literatuur en witte, kanten kleedjes. Een kamer waar een ontzettend groot rond dienblad op een lage houder stond. Dit was vast de theekamer. In de eerste kamer was trouwens een heel bijzonder plafond van hout in warme kleuren, met allerlei vage versieringen, waarin ik alleen de maan al dan niet met ster in de hoeken van thuis kon brengen. Ook het balkon en de balustrade waren van dat mooie, bijna zwarte hout. We hadden echt niet geraden dat we in een klooster zouden zijn, als je ons hier geblinddoekt gedropt zou hebben. Het had ook een Ottomaans woonhuis van gelovige, rijke mensen kunnen zijn. Maar het was best leuk om hier te lopen. Tja, ik heb nu eenmaal een zwak voor alles wat Turks is of lijkt.

Na ons bezoek gingen we bij het dichtstbijgelegen restaurant dan ook in stijl aan de Turkse thee waar je chronisch met de menukaart moest wapperen, omdat het er vergeven was van de wespen. Niet normaal meer! We hadden ook een stuk vijgencake besteld. Dit bleek heel los gebak te zijn, met veel honing. Waar de vijgen zaten, weet ik niet, wel dat het lekker was en dat het bovendien heel knap van ons was, dat we alles zonder wesp naar binnen kregen.

Even later kwam er een grote groep Turkse mannen aan, die zich luidruchtig om de tafels om ons heen verspreidden. De bijdehandste van het stel begroette ons enthousiast met ‘Merhaba! Nasilsiniz?” Tot zijn stomme verbazing, gaf ik hem netjes in het Turks antwoord. “merhaba, cok iyiyim, tesekkurler!” Há, dat had hij niet verwacht! Maar behalve dat hij stomverbaasd was, vond hij het ook geweldig. Hij vroeg nog het een en ander, wat ik echt niet allemaal begreep, maar een paar dingen in het Turks kon ik nog wel zeggen. Met elk woord kreeg hij er meer plezier in en ging het meteen de groep door en langs de tafels: die Hollandse spreekt Turks en weet zelfs waar Erzurum ligt! Toen hij zei, dat ze daar vandaan kwamen, zei ik, dat het daar erg koud was en wij daar toen ter plekke warme kleding gingen kopen. Hij vond het schitterend, dat we dat allemaal wisten. Ik moest soms gewoon een zinnetje een paar keer zeggen, zodat iedereen hoorde, dat ik echt Turks kon. Het leek wel of ik zijn pas ontdekte kermisattractie was?! Maar goed, zij hadden lol en ik vond het ook wel grappig. Gelukkig sprak hij trouwens ook een beetje Engels, wat ik toch wel fijner vond.

Van Gerard moet ik er nog een stukje bij typen. Veel mannen gebaarden naar hem of ik zijn vrouw was, waarop hij bevestigend knikte. Dat vonden ze erg goed en er gingen vele duimen enthousiast omhoog. Dat vond Gerard erg leuk, maar ook geen nieuws. Hij zei dat al lang te weten. Maar toen was ik de enige die dat glimlachend verstond. Na nog tig keer ‘gecmis olsun’ (beterschap) en ‘güle güle’ (tot ziens) ging het spul er met een grote grijns vandoor, ons achterlatend met een tweede bakje suikerwater alias Turkse thee en een even grote grijns. Het blijft leuk om een paar woorden van een andere taal te kunnen spreken en levert in het algemeen bijzonder enthousiaste reacties op.

De ober was inmiddels ook al helemaal aangestoken door de Turkse mannen en glimlachte en zwaaide ook voortdurend. Volgens Gerard had ik de hele groep in enkele minuten totaal ingepakt met mijn enthousiasme en spontaniteit. Tja, wat moet ik hierop zeggen? Ik zeg maar niets. En met een big-smile typ ik weer verder.

Na nog een derde ‘do videnca’ (tot ziens) verlieten we het romantische etablissement langs de rivier en met een prachtig uitzicht op de tekija weer, om bij de souvenirstent onze rolstoel weer op te halen.

Ik ben dus helemaal lyrisch van Turkse dingen en voel me er gewoon een soort thuis. Als reïncarnatie bestaat, heb ik vast en zeker Turkse genen. Op de terugweg kon ik het niet laten om steeds bij die koperen koffiekannetjes, al dan niet met kleine kopjes te kijken. Eigenlijk had ik spijt dat ik gisteren niet iets van koper ter herinnering aan een geweldig stad gekocht had. Behalve leuke en lelijke koffiesets hadden ze hier ook dienbladen met Turkse glaasjes in een koperen, sierlijk bewerkte houder op een dienblad al dan niet bewerkt met nikkel of iets met goudkleur. Ai, die zijn echt fout leuk. Ik baalde dat ik bij de eerste tent een koperen dienblad gekocht had. Gelukkig kreeg ik bij het kraampje waar ze wel hele gave glaasjes hadden een strak plan. Eerst ging er mooi eens 1/3e van de belachelijke prijzen af, daarna kon ik voor het aankoopbedrag mijn zojuist gekochte bord weer aan deze man verkopen en waren manlief en ik even later de trotse en blije eigenaars van een hele aparte theeset in bronskleur, met zes verschillend gekleurde glaasjes in een bewerkte houder, op een al net zo bewerkt schoteltje. Erbovenop zit een dekseltje – inderdaad, ook al net zo bewerkt- waar een dito koperen lepeltje door kan. Er waren ook nog hele leuke glaasjes in bewerkte houders, waar een klein schoteltje op kon voor een stukje lokum of een ander snoepje, waarover dan weer een schattig dekseltje ging. Het was nog best moeilijk om te kiezen. Maar goed, het werden de set met de gekleurde glaasjes. Helemaal gaaf! Een mooie herinnering aan een werkelijk heerlijke vakantie!